Audiobook: Henryk Sienkiewicz, PAN WOŁODYJOWSKI, 1CD - MP3

Kolejnym pytaniem jakie należałoby przed sobą postawić powinno brzmieć: czy działanie przez określoną treść literacką, mającą na celu - po części wytworzenie, po części podtrzymanie - w czytelniku postawy zaangażowania politycznego może mieć charakter bibllioterapeutyczny?
Sens pytania zrozumiemy w pełni, gdy uświadomimy sobie jak wiele w "Panu Wołodyjowskim" znajduje się informacji wartościujących o negatywnym i agresywnym charakterze. Chodzi o treści, które w myśl współczesnych definicji można by określić mianem szowinistycznych.
Skrajnie negatywny stosunek do innych niż katolicyzm religii odnajdziemy w "Panu Wołodyjowskim", gdzie ofiarą napastliwości Sienkiewicza staje się islam.
Opisy zawarte w książce przesycone są także okrucieństwem. Wiele dzieł literatury światowej opisuje okrucieństwa wojny. Lecz dzięki odpowiednio skonstruowanej fabule i przemycanym refleksjom wojnę można ukazać jako działanie o charakterze zupełnie patologicznym. Fragmenty "Wojny i Pokoju" Tołstoja, "Na zachodzie bez zmian" Remarqua, czy "Rzeźni numer 5" Vonneguta można zastosować w biblioterapii właśnie dzięki etycznemu przedstawieniu tragizmu wojny. Niestety gwałty, okrucieństwo, u Sienkiewicza przedstawione są w krzywym zwierciadle jego wartościujących ocen. Gdy gwałt odciska się na Polakach jest to przedstawione w świetle tragizmu, lecz ten sam akt przemocy zadawany przez Polaków innym stają się już powodem do chwały. Stąd bohaterowie "Pana Wołodyjowskiego" odcinają wrogom członki, płatają głowy i topią pałasze i karabele we wrażych ciałach wrogów  z lekkością i brakiem refleksji porównywalnym do czynów bohaterów typu Rambo czy dzielnych kowboi uśmiercających setkami brudnych indian. Poza opisami samej przemocy mamy tam do czynienia także z pozytywnym przedstawianiem tak jednoznacznie patologicznych postaw jak akty zemsty.
Czy treści takie nie mają charakteru anty dydaktycznego i anty terapeutycznego? . Dodatkowo wyłania się z nich idealizowanie postawy głoszącej sens istnienia "słusznych wojen", w czym także trudno dopatrzyć się walorów jakiejkolwiek terapii.

Pod kątem biblioterapii nie można jednak całkowicie książki zdyskredytować. Z pewnością książka Sienkiewicza może zostać użyta w ramach relaksacji, który to proces uznaje się jako część zastosowania w ramach biblioterapii. W "Panu Wołodyjowskim" istnieją także fragmenty, które można użyć z powodzeniem w biblioterapii. Treści tam zawarte odnoszą się do konkretnych wartości uznawanych za kształtujące w pozytywny sposób ludzką psychikę.
W "Panu Wołodyjowskim" Sienkiewicz przedstawił piękny wątek rezygnacji (głównego bohatera książki) z własnego uczucia do Krzysi, na rzecz jej związku z Ketlingiem. Mamy tu do czynienia ze szlachetnym aktem wyzbycia się egotyzmu. Fragment ten zarówno w wersji książkowej jak i filmowej może wzbudzić szczere wzruszenie. Pozostając przy wspomnianej książce, warto zatrzymać się na kluczowej dla "Pana Wołodyjowskiego" sceny oddania życia tytułowego bohatera w imię honoru. Scena ta ma walory biblioterapeutyczne pod warunkiem że potraktuje się ją w oderwaniu od kwestii historycznych, ponieważ i na tym polu Sienkiewicz w sposób dość tendencyjny przemilczał lub wypaczał pewne wydarzenia. Oblężenie przez Turków Kamieńca Podolskiego, w którym wysadził się następnie Michał Wołodyjowski - spowodowane było zerwaniem przez polskiego króla układu pokojowego. Zatem ocena postawy głównego bohatera książki w takim kontekście może już nie być w pełni pozytywna.