Audiobook: Jack London, MARTIN EDEN, 1CD - MP3

Przykładem podobnie oddziaływującej książki pozostaje ,,Martin Eden". Głośna, na poły autobiograficzna powieść Jacka Londona definitywnie obala mit głoszący, jakoby współczesna sytuacja na rynku wydawniczym była znakiem czasu, wynikała z upadku kultury i utraty obyczajów. Identycznie działo się już bowiem chociażby pod koniec dziewiętnastego wieku, a więc w czasie, kiedy rozgrywa się akcja powieści. Tytułowy bohater, Martin Eden, młody marynarz, nagle odkrywający w sobie pasję do książek, a później ogromny talent literacki, przechodzi przez wszystkie szczeble pisarskiego rozwoju, i to w znaczeniu podwójnym: na pierwszym poziomie pokazany jest jego rozwój wewnętrzny, nadrabianie zaległości w lekturach, eksperymenty ze stylem czy wreszcie poszukiwanie własnej drogi twórczej, na drugim: cały skomplikowany proces wydawniczy. Ten ostatni jest tutaj nawet bardziej interesujący.

Martin bardzo długo ,,rozbija się" o wszystkie możliwe tygodniki, miesięczniki i kwartalniki, które albo jego teksty odrzucają, albo łaskawie przyjmują, nie wypłacając jednak należnego honorarium. Podobnie rzecz wygląda z wydawnictwami, tyle że te przeważnie nie odpisują nawet na listy. Tylko olbrzymia cierpliwość, wytrwałość i umiejętność przetrwania w warunkach skrajnej nędzy sprawiają, że chłopak nie zarzuca swych pisarskich prób. Gdy w końcu gdzieś mu się udaje, gdy opowiadanie się ukazuje i zyskuje sporą popularność, uruchomia się cała machina do stwarzania kariery literackiej: wydawnictwa zaczynają walczyć między sobą o kolejne książki popularnego autora, każde zabiega o jakiś jego tekst. Nie jest to przy tym wcale podyktowane świadomością literacką -- bo przecież te same teksty te same wydawnictwa wcześniej odrzucały -- lecz zwykłą chciwością i ,,wyścigiem szczurów". W efekcie bohater -- trochę dla żartu, trochę z zemsty -- może teraz podrzucić nawet swój początkowy, nieudany pomysł, a jedno z poważnych wydawnictw i tak przyjmie go z otwartymi rękami. Prawdziwa wartość literatury jest tutaj bowiem sprawą drugo, czy nawet trzeciorzędną.

Co ważniejsze, za głosem większości podążają nie tylko ,,zwykli" czytelnicy, ale i rzekomi specjaliści w swej dziedzinie. I choć Martin Eden, alter ego Jacka Londona, rzeczywiście pozostaje niezwykle utalentowanym pisarzem, oryginalnie łączącym barwny dyskurs romantyczny z wnikliwą analizą sytuacji społecznej i naturalistycznym opisywaniem biedy, równie dobrze mógłby być grafomanem, który nabrał całe artystyczne środowisko. Ze sztuczności, dwuznaczności i teatralności swojej kariery sprawę zdaje sobie jednak tylko Martin. I w ten sposób marzenie zostania pisarzem, które miało wyzwolić go z wszechobecnej hipokryzji otoczenia, w pewnym sensie ostatecznie go w niej pogrąża.

Analogicznie wygląda w powieści kwestia poezji, której losy uosabia przyjaciel Martina. Kiedy chłopak umiera, Martin -- wbrew woli autora -- wydaje jego poemat i ruch ten rzeczywiście okazuje się błędem. Poemat zostaje wprawdzie doceniony, ale jednocześnie automatycznie użyty w charakterze karty przetargowej w rywalizacji krytyków, próbujących budować na nim swoją pozycję. Wiersze są tylko materiałem do polemiki dla recenzentów, którzy tym samym zabijają piękno, wyższość i niejaką ,,niewinność" poezji.

Czytający powieść Mieczysław Morański dobrze wywiązuje się ze swojego zadania, udanie zaznaczając nie tylko ogromną wrażliwość bohatera, ale i pewną wpisaną w niego -- a tym samym w książkę -- specyficzną szorstkość, męskość. Niebagatelną rolę w budowaniu klimatu odgrywa także muzyka Rafała Biskupa -- motyw ze wstępu jest tak dobry, że spokojnie mógłby znaleźć się w czołówce jakiegoś filmu. W audiobookach oprawa muzyczna przeważnie pozostaje, póki co, pewnego rodzaju bonusem czy dodatkiem, ozdobą bądź przerywnikiem, na pewno jednak nie koniecznością. Tym bardziej więc cieszy, kiedy muzyka -- jak w omawianym przypadku -- jest naprawdę dobra, i tym samym dopełnia wysokiego poziomu całości.