Audiobook: Józef Hen, NOWOLIPIE, 1CD - MP3

Taki obraz wyłania się z utworu Józefa Hena Nowolipie, opublikowanego w 1991 roku, a obecnie debiutującego w wersji mówionej, która to wersja jest wzbogacona o dodatkowe fragmenty, wplatane przez autora w trakcie snucia opowieści. A opowieść ta faktycznie porusza wiele tematów, pisarz przytacza wszystko (przynajmniej chwilami można odnieść takie wrażenie), co mu się przypomina o własnym dzieciństwie, o rodzicach, rodzeństwie, gosposiach, sąsiadach, rodzinie, nauczycielach, kolegach i koleżankach. Jako, że ludzie, o których wspomina, dawno już odeszli, autor pragnie wyrazić im swą wdzięczność, utrwalając ich imię na kartach swojej książki. Buduje dla nich symboliczny pomnik, aby pamięć o nich ,,ocalić od zapomnienia".

Czasem wtrąca apostrofę ,,do Was moje wnuczki", chyba sam czując zbytnią drobiazgowość swej opowieści, mającej znamiona historii opowiadanych często przez starszych ludzi swym wnukom. W innym znów miejscu rezygnuje jednak z tej formuły i zamiast do dzieci, zwraca się do czytelnika. Raz, jakby uprzedzając pytanie odbiorcy, sam wtrąca: ,,A po co o butach?" - wyjaśniając zaraz swą drobiazgowość i skupianie na wielu, mało istotnych szczegółach, chęcią dokładnego odtworzenia psychiki dziecka i jego problemów. Czymś, co czasem może irytować są komentarze do przytaczanych historii - odbierają one czytelnikowi-słuchaczowi możliwość samodzielnego wyciągania wniosków. Sprawiają, że odbiorca czuje się jakby ktoś po opowiedzeniu kawału, wyjaśnił go. Lektura staje się bardziej pasywna, nie daje szansy na aktywne zaangażowanie w odbiór tekstu.

Najciekawszy fabularnie jest ostatni fragment książki, dotyczący wojennej tułaczki bohatera-narratora. Jest całością mającą zwartą kompozycję, mniej w nim dygresji w porównaniu z resztą książki. Stanowi interesujące podsumowanie i zakończenie wspomnień dzieciństwa, symbolicznie przekazując prawdę, że doświadczenie wojny przyspiesza dorastanie i zmusza człowieka do porzucenia beztroskiej krainy dziecka. Losy autora, dla którego wojna staje się końcem jednego świata i początkiem innego, odzwierciedlają w skali mikro losy świata, również wchodzącego w nową epokę wraz z wybuchem międzynarodowego konfliktu.

Co ciekawe, Nowolipie nie jest pierwszym utworem, wracającym do czasów dzieciństwa i dorastania autora podczas II wojny światowej. W 1982 roku ukazały się dwie powieści autobiograficzne Przed wielką pauzą i Opór, które opowiadają o życiu przed wojną i podczas oblężenia. Jednak omawiana pozycja jako zbiór wspomnień ma charakter bardziej intymny, osobisty.

Stąd też pewnie pomysł na zatrudnienie samego autora jako lektora, co teoretycznie było dobrym pomysłem, skoro utwór jest gawędą autobiograficzną, narracja prowadzona jest w pierwszej osobie, przez człowieka starszego, sięgającego pamięcią do swoich lat dziecięcych. I faktycznie w pewnym sensie Józef Hen, czytający swoją książkę, wydaje się być na miejscu, swą osobą uwiarygodniając opowieść. Jednak nie jest on aktorem, co niestety słychać - ostatnie sylaby bywają artykułowane zbyt przyciszonym głosem. W niektórych fragmentach usłyszeć można zmęczenie i osłabienie lektora, utrudniające odbiór słuchanego tekstu i udzielające się słuchaczom. Powoduje to, że zamiast czerpać przyjemność z odbioru, można poczuć się chwilami jak uczeń odrabiający niechcianą lekcję. Być może wystarczyłoby nagrywać krótsze partie tekstu, aby czytający nie był zbyt zmęczony i mógł w pełni docenić oraz sprawiedliwie ocenić słuchaną książkę.