Audiobook: Helena Mniszkówna, TRĘDOWATA, 1CD - MP3

Kiedy słyszy się słowa anonimu, czytane przez Katarzynę Zawadzką, doświadczyć można tego, co musiała poczuć Stefcia, kiedy docierały do niej oskarżenia rzucane przez członka arystokracji, uzurpującego sobie prawo do mówienia w imieniu wszystkich możnych. I choć później, gdy już złowieszcze słowa zamilkną i gdy spojrzymy na wszystko z dystansem, zastanowić się możemy, czemu dziewczyna tak przejęła się wysłanym do niej listem, czemu go nie zbagatelizowała?

Pytanie takie pojawić się może jednak dopiero wtedy, gdy już wyjdziemy poza świat, w którym rządzi ordynat Michorowski. W tym świecie, w świecie Stefani Rudeckiej, nie ma miejsca na chłodną kalkulację, na nieprzejmowanie się otoczeniem. Jest za to miejsce na skrajne, intensywne emocje, emocje, w których można się spalić. Egzaltacja pojawiająca się w głosie aktorki motywowana jest tekstem, który przepełniony jest uczuciowością. Opisy przyrody, wyglądu bohaterów, pomieszczeń, w których przebywają w sposób szczegółowy i dokładny wprowadzają słuchacza w świat dawnych salonów. Znajomość realiów pozwala na wniknięcie w świat przeszłości. Komizmu dodają postaci pani Idalii i hrabiego Trestki, których głosy, w sposób niezwykle udany, odtwarza Zawadzka, podkreślając ,,dystyngowaną francuskość" kobiety i dowcipną bezpośredniość mężczyzny. Relacje między głównymi bohaterami jedynie na początku znajomości znamionuje humor podszyty ironią. Później dominuje głównie egzaltacja i uprzejmość, Waldemar czasem wybucha namiętnością, która wprowadza niewinną Stefcię w zakłopotanie i przestrach. Jej reakcja powoduje, że mężczyzna musi zmienić ton, ostudzić gorące emocje. Wahania te w interesujący sposób ukazuje aktorka, odpowiednio modulując i zmieniając głos.

Jako że Trędowata nie jest książką nową, o samej powieści trudno powiedzieć coś, co nie zostało już kiedyś powiedziane; czy to w recenzjach dotyczących książki, czy też w tekstach poświęconych aż czterem ekranizacjom (w tym jeden serial), jakich doczekał się utwór Heleny Mniszkówny. Niektórzy uważają powieści tego typu za poprzednik współczesnych telenowel, za ckliwe historie dla gospodyń domowych, wręcz za grafomanię (np. Mariusz Czubaj w artykule Trędowate metafory, tekście zamieszczonym w tygodniku ,,Polityka" nr 51 z 21.12.2002). Badacz literatury Artur Hutnikiewicz stwierdził, że ten przedwojenny utwór to ,,klasyczny wzór tzw. powieści popularnej, niesłychanie poczytnej wśród szerokich rzesz czytelników o raczej niskim poziomie kultury literackiej i poszukujących łatwych, wzruszających, melodramatycznych historii". Trudno się z taką opinią nie zgodzić, choć z drugiej strony powieść w pewien sposób stała się kultowa, o czym świadczą chociażby wspomniane ekranizacje oraz wielokrotne wznowienia książkowe i obecne wydanie dźwiękowe. Porównywana bywa z Przeminęło z wiatrem Margaret Mitchell - na przykład zachęta na okładce omawianej tu płyty. I choć faktycznie utwór przedstawia się jako klasyczny melodramat, to jednak pisarka, jako niezwykle aktywna społeczniczka, zamieściła w utworze nurtujące ją kwestie, dotyczące patriotyzmu, stosunku do francuszczyzny, zarządzania majątkiem. Gdy przyjrzymy się bohaterom powieści nie można podzielić ich stanowczo na dobrych i złych (jak to często ma miejsce we współczesnych telenowelach), właściwie postacią jednoznacznie ocenioną jest jedynie główna bohaterka - Stefania Rudecka. Sympatią narratora, a tym samym słuchacza-czytelnika, cieszy się też niewątpliwie stary ordynat, pan Maciej. Z kolei wybitnie negatywne pozostają hrabina Melania Barska oraz Prątnicki, niedoszły narzeczony Stefci. Pozostałe postaci, w tym przesadnie odmalowana pani Idalia, są bardziej niejednoznaczne, a tym samym bardziej ludzkie.

Przymykając więc oko na literackie niedociągnięcia powieści Mniszkówny, powiedzieć trzeba, że słucha się, czytanej przez Katarzynę Zawadzką, bajki dla dorosłych - jaką niewątpliwie jest Trędowata - z przyjemnością. Jej interpretacja podkreśla momenty komiczne, uwiarygodnia tragiczne. I choć na początku przesada w opisach może trochę razić, to gdy przywykniemy już do tej konwencji, poznawanie losów Stefci staje się całkiem zajmujące;)